Esther Severijn Muskens“Ach, dat valt toch wel mee.” “Het kan eigenlijk nog veel erger.” “Ik moet gewoon even door.” Het zijn van die zinnen die gemakkelijk uit je mond komen wanneer je verdrietig bent, geraakt wordt, boos bent of voelt dat iets ergens vanbinnen schuurt. Soms zegt iemand anders ze tegen je en vaak genoeg zeggen we ze vooral tegen onszelf.
We zijn behoorlijk goed geworden in doorgaan. We werken, zorgen, regelen, houden rekening met anderen en proberen ondertussen een beetje prettig door het leven te bewegen. Wanneer daar verdriet, angst, boosheid, teleurstelling of uitputting tussendoor komt, ontstaat al snel de neiging om het gevoel te relativeren. Een grapje helpt, een positieve gedachte geeft lucht en binnen enkele minuten zijn we alweer bezig met wat er verder nog moet gebeuren.
Dat vermogen kan ons natuurlijk helpen om een moeilijke dag door te komen. Het wordt ingewikkelder wanneer relativeren onze automatische reactie wordt op bijna alles wat pijn doet. Een gevoel krijgt dan nauwelijks tijd om daadwerkelijk gevoeld en herkend te worden. Voor je weet wat er precies in je gebeurt, heb je jezelf alweer verteld dat je dankbaar moet zijn, dat anderen het zwaarder hebben of dat je jezelf vooral niet zo moet aanstellen.
Daar raakt positiviteit aan wat tegenwoordig vaak toxische positiviteit wordt genoemd. Positief denken krijgt dan de functie om ongemak zo snel mogelijk weg te krijgen. Een affirmatie wordt over oprechte pijn gelegd en dankbaarheid komt op de plek waar misschien eerst verdriet, boosheid of teleurstelling aandacht vroeg. Op de langere termijn kun je daardoor steeds minder goed leren lezen wat jouw eigen emoties, behoeften en grenzen je eigenlijk proberen te vertellen.
Gabor Maté en de prijs van voortdurend doorgaan
De Hongaars-Canadese arts Gabor Maté schrijft hier uitgebreid over in When the Body Says No. Zijn werk gaat onder andere over chronische stress, emotionele onderdrukking, aanpassing en de manier waarop mensen hun eigen behoeften en grenzen gedurende hun leven uit het oog kunnen verliezen. Hij beschrijft hoe eigenschappen die van buitenaf vaak heel positief worden gewaardeerd, zoals zorgzaamheid, betrouwbaarheid, sterk zijn en altijd doorgaan, ook een prijs kunnen krijgen wanneer iemand zichzelf daarin structureel voorbijloopt.
Een zin uit zijn werk die ik hier heel passend vind is: “Authentiek positief zijn stelt ons in staat te weten dat we niets van de waarheid te vrezen hebben.” Voor mij raakt die zin precies aan de kern. Positiviteit krijgt veel meer waarde wanneer ze ruimte laat voor de volledige werkelijkheid van wat je voelt.
Maté legt in zijn werk ook verbanden tussen langdurige stress, emoties en lichamelijke gezondheid. Ik vind het daarbij belangrijk om zorgvuldig te blijven. Een lichamelijke klacht heeft niet automatisch een emotionele oorzaak en complexe ziekten laten zich nooit terugbrengen tot één psychologisch patroon. Lichaam en psyche beïnvloeden elkaar wel voortdurend. Langdurige stress heeft aantoonbare effecten op ons lichamelijk functioneren en ons lichaam geeft vaak eerder signalen dan ons bewuste denken kan verwoorden wat er speelt.
Denk aan gespannen kaken, slecht slapen, een voortdurend opgejaagd gevoel, druk op je borst, buikklachten, hoofdpijn, vermoeidheid of het gevoel dat je lichaam nooit werkelijk uit de aan-stand komt. Zo’n signaal vertelt op zichzelf nog niet wat de oorzaak is. Het kan wel een aanleiding zijn om nieuwsgierig te worden naar wat er in jouw leven en binnenwereld gebeurt.
Emoties zijn richtingaanwijzers
Emoties hebben een functie. Boosheid kan iets zichtbaar maken rondom een grens. Verdriet kan vertellen dat iets of iemand betekenis voor je heeft. Angst helpt ons dreiging opmerken en kan tegelijkertijd worden aangestuurd door ervaringen uit het verleden. Schaamte kan invloed hebben op hoeveel ruimte je jezelf toestaat en hoe zichtbaar je durft te zijn.
Daarom vind ik het waardevol om emoties eerst als informatie te benaderen. Je hoeft er geen groot project van te maken en je hoeft ook niet iedere emotie uitgebreid met anderen te bespreken. Het begint bij jezelf leren horen.
Een journal kan daarin enorm behulpzaam zijn. Schrijf eens op wat er werkelijk in je omgaat wanneer iets je raakt. Wat gebeurde er precies? Wat voelde je in je lichaam? Welke gedachte schoot onmiddellijk door je hoofd? Wat deed je vervolgens en wat wilde je eigenlijk het liefst doen? Je kunt jezelf ook vragen of je reactie paste bij wie je wilt zijn en wat voor jou belangrijk is.
Wanneer je zo gaat schrijven, zie je vaak meer dan wanneer je alleen vraagt waarom je je zo voelt. Je kunt bijvoorbeeld ontdekken dat je razendsnel gaat uitleggen zodra iemand teleurgesteld lijkt, dat je automatisch ja zegt terwijl je lijf spanning aangeeft of dat je extra hard gaat werken wanneer je onzeker wordt. Misschien trek je jezelf terug wanneer een gesprek spannend wordt of zorg je eerst voor iedereen om je heen voordat je überhaupt registreert wat jij nodig hebt.
Juist die kleine terugkerende bewegingen vertellen vaak veel.
Ons brein houdt van automatische routes
In een eerdere versie van dit artikel schreef ik dat ongeveer 95 procent van wat we denken en doen uit het onderbewuste voortkomt. Dat exacte percentage wordt vaak herhaald, terwijl de wetenschap menselijk gedrag niet zo netjes in één getal kan vangen. Wat wél stevig staat, is dat veel processen in ons brein en veel van ons dagelijkse gedrag automatisch verlopen.
Dat is ook nodig. Wanneer je iedere handeling bewust zou moeten aansturen, zou een gewone dag onwerkbaar worden. Je brein leert daarom patronen, maakt snelle inschattingen en bouwt gewoonten op. Die automatische efficiëntie werkt ook door in emotionele reacties en gedrag.
Een reactie die ooit hielp kan daardoor heel vertrouwd worden. Pleasen kan de spanning in contact snel verminderen. Controleren kan een gevoel van grip geven. Overdenken kan voelen alsof je voorbereid bent op wat er misschien gaat gebeuren. Doorgaan kan helpen om vermoeidheid of verdriet tijdelijk op afstand te houden. Jezelf terugtrekken kan voor rust zorgen wanneer verbinding spannend voelt.
Daar zit vaak een belangrijke ingang. Een patroon blijft meestal bestaan omdat het op korte termijn iets voor je regelt. Opluchting, controle, veiligheid, bevestiging, afstand of erbij horen kunnen krachtige beloningen zijn voor ons systeem.
Vervolgens kan er een moment komen waarop je hoofd allang weet dat die route je niet meer helpt. Je hebt gelezen over grenzen, begrijpt waarom rust belangrijk is en weet precies wat je tegen een goede vriendin zou zeggen. In het echte moment reageert je systeem alleen razendsnel vanuit wat bekend is.
Dat verklaart waarom inzicht alleen vaak onvoldoende is voor duurzame verandering. Je hebt ook oefening nodig in het steeds eerder herkennen van het begin van jouw automatische route.
Het onderbewuste speelt mee
Binnen mijn praktijk werk ik met NEI, Neuro Emotionele Integratie, om te onderzoeken welke emotionele lading en onderliggende patronen rond een hulpvraag meespelen. Daarbij gebruik ik een biotensor en volgen we stap voor stap wat tijdens de sessie naar voren komt.
Dat kunnen emoties, overtuigingen, eerdere ervaringen of terugkerende beschermingspatronen zijn. Soms komen thema’s uit het familiesysteem naar voren of wordt zichtbaar dat iemand een bepaalde rol, loyaliteit of manier van reageren al heel lang met zich meedraagt. Tijdens een sessie hoeft iemand daarvoor geen compleet levensverhaal te reconstrueren.
Juist dat vind ik waardevol aan deze manier van werken. Je kunt rationeel uitstekend begrijpen wat er in jouw leven gebeurt en tegelijk voelen dat ergens een andere laag meespeelt die zich lastig laat bereiken via praten alleen. Soms zit de informatie eerder in een lichamelijke reactie, een associatie, een onverwachte emotie of een thema dat ineens opvallend veel lading blijkt te hebben.
Ik stem tijdens de sessie steeds af op hoe het met je gaat en wat jouw systeem op dat moment aankan. Veiligheid is voor mij geen los onderdeel van de behandeling. Het bepaalt hoe diep iemand op een bepaald moment überhaupt kan zakken.
Mindfulness helpt je eerder aanwezig te zijn
Mindfulness gebruik ik daarom ook regelmatig in mijn werk. Voor mij gaat mindfulness veel verder dan rustig zitten en proberen minder stress te voelen. Het is het trainen van aandacht voor wat er op dit moment werkelijk gebeurt.
Je leert bijvoorbeeld merken dat je adem sneller wordt wanneer iemand iets zegt wat je raakt. Je voelt dat je buik zich aanspant voordat je jezelf alweer hoort instemmen. Je merkt dat er verdriet opkomt en ziet vrijwel gelijktijdig hoe je hoofd een verklaring produceert waarmee je het gevoel snel weer kunt parkeren.
Die paar seconden zijn ontzettend interessant. Wanneer je leert aanwezig blijven bij wat daar gebeurt, ontstaat er steeds iets meer ruimte tussen de eerste automatische reactie en wat je vervolgens doet. In die ruimte wordt keuze mogelijk.
Mindfulness speelt voor mij daarom ook een belangrijke rol in het opbouwen van innerlijke veiligheid. Je leert jezelf ervaren terwijl spanning aanwezig is en je ontdekt dat je niet onmiddellijk iets hoeft te fixen zodra er een emotie opkomt. Je zenuwstelsel krijgt steeds opnieuw de ervaring dat je kunt blijven terwijl er iets beweegt.
Een laag dieper met zachte hypnotherapie
Wanneer het tijdens een sessie passend voelt, kan ik ook werken met een zachte vorm van hypnotherapie, Dynamic Mental Imagery. Daarbij begeleid ik je aandacht naar binnen, zodat er meer ruimte ontstaat voor beelden, herinneringen, gevoelens, lichamelijke signalen en associaties.
Je blijft tijdens deze vorm van hypnotherapie bewust aanwezig. Je hoort wat ik zeg, je houdt je eigen regie en je kunt op ieder moment aangeven wat prettig voelt of wat je liever anders wilt. De diepe ontspanning en naar binnen gerichte aandacht kunnen ervoor zorgen dat het voortdurende analyseren wat zachter wordt.
Soms verschijnt er dan een beeld dat iemand zelf nooit bewust had kunnen bedenken. Een plek, een herinneringsflard, een persoon, een kleur, een symbool of een lichamelijke sensatie kan ineens opvallend veel betekenis dragen. Ik vind het belangrijk om zoiets vervolgens open te onderzoeken. We hoeven een beeld niet onmiddellijk tot waarheid te verklaren en ook niet ieder detail psychologisch te ontleden.
De waarde zit voor mij vaak in wat iemand zelf ervaart wanneer dat beeld verschijnt. Wat gebeurt er in je lichaam? Welke emotie komt erbij? Welke associatie ontstaat vanzelf? Wat lijkt dit beeld je te laten voelen of zien? Vanuit die informatie kunnen we vervolgens weer terug naar je dagelijks leven.
Na een sessie begint de integratie
Een sessie kan veel helder maken. Er kan emotionele lading verschuiven, een oud verband kan ineens logisch worden of je merkt dat er letterlijk meer ruimte in je lichaam ontstaat. Vervolgens stap je de deur uit en gaat je gewone leven verder.
Precies daar wordt integratie belangrijk. Je partner zegt iets wat je raakt, je werkgever verwacht iets van je, je kinderen hebben je nodig en je bent moe na een slechte nacht. In zulke situaties wordt zichtbaar hoe snel een bekend patroon nog opkomt en hoeveel ruimte er inmiddels ontstaat om het eerder te herkennen.
Daarom vind ik de periode na een sessie steeds belangrijker in mijn werk. De vraag wordt dan: wat was het startsein van mijn patroon? Welke zin verscheen in mijn hoofd? Wat voelde ik in mijn lichaam? Welke automatische beweging wilde ik maken en wat probeerde mijn systeem daarmee voor mij te regelen?
Door dat te leren zien, ontstaat een heel andere verhouding tot je patroon. Je herkent steeds eerder waar het begint en kunt daar stap voor stap iets nieuws oefenen. Soms zit de verschuiving in eerder pauzeren. Soms in een grens daadwerkelijk uitspreken. Soms in jezelf toestaan om een antwoord een uur uit te stellen. Soms in voelen dat je moe bent en daar deze keer ook werkelijk iets mee doen.
Wanneer één NEI-sessie past
Een losse holistische NEI-sessie kan passend zijn wanneer je met een duidelijke hulpvraag of één terugkerend thema wilt werken. We nemen de tijd om te onderzoeken wat er onder de oppervlakte meespeelt en welke emotionele lading of patronen rond jouw vraag zichtbaar worden.
Mijn sessies duren afhankelijk van het pakket 60-90 minuten en kunnen plaatsvinden in mijn praktijk in Best of online. De inhoud ontstaat vanuit jouw hulpvraag en wat er tijdens de sessie naar voren komt. NEI vormt de basis en waar passend kunnen mindfulness, regulatie, RestWave of zachte hypnotherapie deel uitmaken van de sessie.
Voor sommige mensen geeft één sessie precies de beweging die op dat moment nodig is. In de periode daarna kan vervolgens duidelijk worden wat is veranderd en waar eventueel nog iets om aandacht vraagt.
Drie NEI-sessies met twee persoonlijke Meridiaan Journals
Wanneer je voelt dat meerdere lagen samenhangen of wanneer je jezelf gedurende een langere periode de ruimte wilt geven om verder te onderzoeken, kun je kiezen voor een serie van drie NEI-sessies.
Deze vorm geeft ruimte tussen de afspraken. Na de eerste sessie hoef je nergens naartoe te werken. Je leeft verder, observeert wat er verandert en merkt vanzelf welke situaties, emoties of patronen opnieuw je aandacht trekken. Dat wordt waardevolle informatie voor een volgende sessie.
Bij deze serie ontvang je na twee van de sessies een persoonlijk Meridiaan Journal, afgestemd op een meridiaan die tijdens jouw sessie naar voren is gekomen. De meridianen worden binnen de traditionele Chinese geneeskunst gekoppeld aan verschillende orgaansystemen, emoties en thema’s. Het journal geeft je achtergrondinformatie en reflectievragen waarmee je na de sessie verder kunt observeren wat jij bij jezelf herkent.
Zo ontstaat er verbinding tussen wat tijdens de sessies naar boven komt en hoe dat zich in jouw gewone leven laat zien. Je verzamelt gaandeweg steeds meer persoonlijke informatie over je eigen signalen, patronen en emotionele thema’s, terwijl er voldoende tijd blijft om alles te laten landen.
Deep dive NEI bij langdurige stress, uitputting en burn-out
Er zijn situaties waarin ik vanaf het begin meer tijd en ruimte wil nemen. Bij langdurige stress, burn-out, ernstige uitputting, meerdere ingrijpende gebeurtenissen of wanneer verschillende thema’s door elkaar heen lopen, werk ik daarom met een traject van Deep Dive NEI. Hierbij hebben we wekelijks ook even een kort check-in moment met elkaar.
De eerste sessie is binnen dit traject ruimer opgezet en duurt langer dan de vervolgsessies. We nemen eerst ruim de tijd om goed te kijken naar wat er op dit moment speelt, wat je de afgelopen periode hebt gedragen en waar jouw systeem vooral op vastloopt. Die bredere eerste afstemming helpt mij om zorgvuldig te bepalen waar we beginnen en geeft jou de ruimte om eerst te landen voordat we verder de diepte in gaan. Vanuit daar werken we met nog 3 opbouwende NEI-sessies en volgen we wat zich tijdens de sessie aandient.
De vervolgsessies bouwen voort op wat in de eerste sessie en in de periode daarna zichtbaar wordt. Het langere tijdsbestek geeft ruimte om per afspraak te kijken welke laag op dat moment aandacht vraagt. Dat kan bijvoorbeeld gaan over voortdurend doorgaan, moeite met grenzen voelen, perfectionisme, verantwoordelijkheid dragen, emotionele belasting, verlies, veiligheid of terugkerende patronen die herstel in de weg zitten. We hoeven vooraf geen route voor de sessies vast te leggen. De ontwikkeling gedurende het traject geeft steeds opnieuw informatie over waar de volgende ingang ligt.
Bij iemand die al lange tijd overbelast is, vind ik tempo extra belangrijk. Herstel hoeft geen nieuwe opdracht te worden waar je hard aan moet werken. De tijd tussen de sessies (ongeveer 3-4 weken) geeft je systeem gelegenheid om te verwerken, te observeren en te ervaren wat er verandert voordat we opnieuw kijken wat aandacht vraagt.
Tijdens dit traject krijg je daarom ook mijn uitgebreide Reflect Journal. Het journal loopt als een rustige rode draad mee tussen de sessies en helpt je om wat zichtbaar wordt te verbinden met je dagelijks leven. Je gebruikt het in je eigen tempo om patronen, lichaamssignalen, gedachten, emoties en automatische reacties eerder te leren herkennen. Vanuit die bewustwording onderzoek je stap voor stap wat jou helpt om onder druk dichter bij jezelf te blijven en welke kleine nieuwe beweging je wilt oefenen.
Zo bestaat het traject uit meer dan alleen de sessies waarop we samen werken. De sessies geven ruimte aan wat emotioneel en onder de oppervlakte aandacht vraagt, terwijl het Reflect Journal je helpt om te herkennen hoe dit doorwerkt zodra je weer midden in je gewone leven staat. Op die manier ontstaat gedurende het traject steeds meer samenhang tussen release, reflectie en de keuzes die je daarna in je dagelijks leven maakt.
Zelfcompassie maakt eerlijk kijken mogelijk
Zelfcompassie loopt als een rode draad door veel van het werk van Gabor Maté en door mindfulness. Dat vind ik belangrijk, omdat bewustwording anders gemakkelijk een nieuwe reden wordt om jezelf te veroordelen.
Wanneer je eenmaal ziet hoe vaak je jezelf voorbijloopt, kan de volgende gedachte razendsnel zijn: waarom doe ik dit nog steeds? Je kunt boos worden op jezelf omdat je opnieuw hebt gepleast, te lang bent doorgegaan of een grens pas voelde toen je er al ver overheen was. Daarmee ontstaat opnieuw spanning boven op wat er toch al gebeurde.
Zelfcompassie helpt je om nieuwsgieriger te kijken. Wat gebeurde daar precies met mij? Welke spanning voelde ik? Wat probeerde ik te beschermen of te voorkomen? Wat had ik op dat moment eigenlijk nodig en welk oud antwoord gaf mijn systeem daarop?
Die vragen geven veel meer informatie dan zelfkritiek. Ze helpen je verantwoordelijkheid te nemen vanuit een plek waar ook menselijkheid aanwezig blijft. Groei vraagt tenslotte dat je eerlijk kunt kijken naar je eigen aandeel en tegelijk voldoende veiligheid ervaart om te verdragen wat je daar ziet.
Wat kost het je om jezelf steeds uit te stellen?
We geven gemakkelijk geld uit aan een etentje, kleding, vakanties, spullen en allerlei dingen die ons plezier of comfort geven. Investeren in ons innerlijke leven voelt voor veel mensen opvallend genoeg ingewikkelder. Dan willen we eerst zeker weten of het echt nodig is, of we het wel waard zijn en of we het niet gewoon zelf zouden moeten kunnen oplossen.
Ik vind daarom een andere vraag vaak interessanter: wat kost het je wanneer je een patroon jarenlang laat doorlopen? Hoeveel energie gaat naar overdenken, aanpassen, doorgaan, jezelf wegcijferen, controle houden of voortdurend spanning reguleren? Welke keuzes maak je inmiddels vanuit dat patroon en hoeveel ruimte zou er ontstaan wanneer je jezelf eerder leert horen?
Je hoeft daar vandaag nog geen groot antwoord op te hebben. Begin eens heel eenvoudig met een journal en schrijf tien minuten zonder jezelf te corrigeren. Beschrijf wat er werkelijk in je omgaat, welke reactie je bij jezelf ziet en wat je lichaam al wist voordat je hoofd er een verhaal van maakte.
Misschien ontdek je vervolgens iets wat je al vaker hebt gevoeld en steeds hebt weggelachen met dezelfde woorden: ach, het valt toch wel mee. En misschien wordt het deze keer interessant om iets langer te blijven bij wat eronder ligt.
Misschien begint dat vandaag gewoon met één vraag:
Wat voel ik eigenlijk, voordat ik mezelf vertel wat ik ervan zou moeten vinden?
